Bağımlı İlişkiler: Farkındalık ve Değişim

İlişki Bağımlılığı Nedir?

İlişki bağımlılığı, kişinin bir ilişki içinde olma isteğine sağlıksız ve saplantılı olma durumudur.

Bir ilişki içinde olmak, herkesin yaşamayı hak ettiği güzel bir duygudur. Sevecek ve sevilecek birine sahip olmak hayatta herkesin sahip olmak istediği duygulardandır. Ancak, ilişki isteği bazen sağlıksız bir şekilde tezahür edebilir. Bu istek, insanların kendilerine ve sevdikleri insanlara zarar verecek şekilde tuhaf ve mantıksız davranışlar sergilemesine neden olabilir.

Bu tür bir bağımlılığı olan insanlar genellikle gerçekçi olmayan ilişki standartlarına ve beklentilerine sahiptir. Bunlar beklentilere karşılık alamadıklarında ise, akıl sağlıkları ve dolayısıyla hayatları bu durumdan olumsuz etkilenir. 

İlişki bağımlısı insanların partnerleriyle genellikle sağlıklı olmayan takıntıları vardır. Partnerlerini daima kontrol altında tutmaya çalışırlar. Diğer bağımlılık türlerinde olduğu gibi, ilişki bağımlısı kişi de kontrolü dışında davranış ve dürtüler sergileyebilir. Ancak uygun psikolojik danışmanlık ve yaklaşım ile sağlıksız davranış ve sevgiye karşı tutumlarını unutabilir, sağlıklı ve sevgi dolu bağlantılar kurmayı öğrenebilirler.

İlişki Bağımlılığının Belirtileri

İlişki bağımlılığı kişiden kişiye biraz farklı görünebilir. İlişki bağımlılığının en yaygın olarak tanımlanabilir semptomu, partnerinizi çok sık aramak veya hatta onu takip etmek gibi kompülsiyonlar (zorlantılı davranışlar) geliştirmemize neden olan zihnimizdeki sağlıksız  düşüncelerdir.

İlişki bağımlılığı genellikle aşağıdaki şekillerde kendini gösterir:

Partneriniz olmadığında kaybolmuş veya kökünden sökülmüş hissetmek

Partnerinize aşırı bağımlı hissetmek

Partnerinizle aranızdaki ilişkiye, 

hayatınızdaki diğer tüm kişisel ilişkilerden daha fazla öncelik vermek, bazen aileniz ve arkadaşlarınızla olan diğer kişisel ilişkilerinizi tamamen ihmal etme noktasına gelmek

Romantik olarak atmış olduğunuz adımlara karşılık bulamadığınızda depresyona girmek

Sizin için iyi olmadığını bildiğiniz partnerlerle bile sürekli romantik ilişkiler içinde olmaya çalışmak

Romantik bir partneriniz olmadığında veya bir ilişkiniz olmadığında umutsuz hissetmek

Sağlıksız veya toksik ilişkilerden ayrılmayı zor bulmak

Partnerinize veya sevdiğiniz ilgiye karşı hissettiğiniz duyguların yarattığı yıkım nedeniyle yanlış kararlar vermek (örneğin, işinizi bırakmak veya ailenizle bağlarınızı koparmak)

Partnerinizi veya ilişkinizi saplantılı bir şekilde hayatınızı bozacak kadar çok düşünmek

İlişki bağımlılığının yukarıda belirtilmeyen birçok başka belirtisi vardır. Bunun nedeni, durumun semptomlarının geniş ve değişken olması ve insanların duygularını benzersiz bir şekilde ifade etmesidir. Yani, bir kişinin duygularını ifade etme şekli, o kişide görülen ilişki bağımlılığı belirtilerini belirler.

İlişki bağımlılığının belirtileri de şiddete göre değişir. Sık sık aramak gibi bazı işaretler zararsız görünebilirken, bir sevgiliyi takip etmek veya etkileşimde bulundukları kişileri kısıtlamak gibi diğerleri daha zararlıdır.

İlişki Bağımlılığı Nedenleri

İlişki bağımlılığı nedenleri çoğu zaman tek bir nedene indirgenemez; benlik algısı, bağlanma biçimi, geçmiş ilişkiler ve duygusal düzenleme becerileri birlikte ele alınmalıdır. Bu nedenle “neden böyle hissediyorum?” sorusunun yanıtı, genellikle yüzeyde görünen ilişkiden çok daha derin dinamiklere işaret eder. Kişi ilişki içinde kendini kaybettiğini fark etse bile, bu döngüyü tek başına kırmakta zorlanabilir.

Bu noktada bir psikolog ile çalışmak, ilişki bağımlılığının altında yatan duygusal ihtiyaçların fark edilmesini sağlar. Terapi sürecinde birey, ilişkiyi ayakta tutmak için geliştirdiği işlevsiz baş etme yollarını tanımaya başlar. Aynı zamanda sınır koyma, duygusal ayrışma ve sağlıklı bağlanma becerileri üzerinde çalışılır. Bu süreç, kişinin ilişkide var olabilmesini değil; ilişki içinde kendisi olarak kalabilmesini hedefler.

İlişkilerde bağımlılık yaşayan bireyler için terapi, yalnızca mevcut ilişkiyi anlamakla sınırlı değildir. Gelecek ilişkilerde benzer döngülerin tekrar etmesini önlemek, kişinin kendi ihtiyaçlarını fark edebilmesini ve duygusal dayanıklılığını güçlendirmesini amaçlar. Bu nedenle duygusal bağımlılık yaşayan bireyler için psikolojik destek, bir “çözüm”den çok kalıcı bir farkındalık ve değişim süreci olarak ele alınmalıdır.

İlişki Bağımlılığı Yaşayanlar Ne Zaman Psikoloğa Başvurmalı?

İlişki bağımlılığı yaşayan birçok kişi, yaşadıklarını “herkes böyle hisseder” ya da “çok seviyorum, o yüzden” şeklinde normalleştirebilir. Ancak bazı işaretler, bu durumun profesyonel destekle ele alınması gerektiğini gösterir. Aşağıdaki durumlar sık ve yoğun biçimde yaşanıyorsa, bir psikoloğa başvurmak önemli bir adım olabilir.

• İlişki bittiğinde ya da uzaklaşma ihtimali ortaya çıktığında yoğun kaygı, panik ya da boşluk hissi yaşanıyorsa

• Partnerin davranışlarına aşırı odaklanılıyor, onay ve ilgi olmadan kendini değersiz hissetme eğilimi varsa

• Kişi kendi ihtiyaçlarını, sınırlarını ve sosyal yaşamını ilişkiyi kaybetmemek adına sürekli geri plana atıyorsa

• Sağlıksız ya da zarar verici bir ilişkide kalındığı fark edilmesine rağmen ilişkiyi sonlandırmak mümkün olmuyorsa

• İlişkiler sık sık benzer şekilde başlayıp benzer şekilde yoğun krizlerle bitiyorsa

Bu belirtiler, duygusal bağımlılık ve ilişkilerde bağımlı bağlanma örüntülerinin varlığına işaret edebilir. Böyle durumlarda psikolojik danışmanlık, “ilişkiyi kurtarmak” için değil; bireyin kendisini, ihtiyaçlarını ve ilişki içindeki konumunu anlaması için bir alan sunar. Psikolog ile yürütülen psikolojik danışmanlık sürecinde kişi, neden bu ilişkisel döngülerin içine girdiğini fark eder ve daha sağlıklı ilişki kurma becerileri geliştirmeye başlar.

İlişki bağımlılığı için psikoloğa başvurmak, zayıflık ya da başarısızlık göstergesi değildir. Aksine bu adım, kişinin kendi duygusal dünyasını ciddiye aldığını ve daha dengeli ilişkiler kurmak istediğini gösterir. Erken dönemde alınan psikolojik destek, bağımlı ilişki kalıplarının kronikleşmesini önleyebilir ve uzun vadede daha doyumlu ilişkilerin temelini oluşturabilir.

İlişki Bağımlılığında Psikolojik Danışmanlık

İlişki bağımlılığından kurtulmak zor olabilir ancak imkansız değildir. Bunun nedeni, evrensel olarak tanınan bir problemli durum olmaması, tanınması ve danışmanlık sürecinin genellikle danışmanın takdirine bağlı olarak yapılmasıdır. İlişki bağımlılığına da diğer bağımlılık biçimlerine benzer şekilde yaklaşılabilir. Psikolojik danışmanlığın ilişki bağımlılığından kurtulmak konusunda etkili olabileceği çoğu kimse tarafından kabul edilen bir durumdur. 

Bağımlılıkların danışmanlığında kullanılan yöntemlerden en yaygın olanı bilişsel-davranışçı yaklaşımdır (BDT). BDT ile danışman, bağımlılık yapan davranışlarınızı tetiklemeye katkıda bulunabilecek sorunlu düşünce kalıplarını ortaya çıkarmak için sizinle birlikte çalışacaktır. Bu yöntem dışında dinamik yaklaşım, şema yaklaşımı ve diğer davranışçı yaklaşımlar da kullanılabilmektedir. 

İlişki Bağımlılığıyla Başa Çıkma Yolları 

İlişki bağımlılığıyla yaşamanın en zorlu yanlarından biri, bir sorununuz olduğunu fark etmemektir.

İlişki bağımlısı olan pek çok insan, partnerlerine karşı takıntılı duygular ya da ilişkiye ilgisini ifade etmenin neden sorunlu olduğunu anlayamaz.

İlişki bağımlılığı belirtileri gösteriyorsanız, mümkün olan en kısa sürede bir uzman ile görüşün. Uygun terapi yaklaşımı ve istikrar ile, sevginizi ifade etmenin daha sağlıklı yollarını keşfedebilirsiniz.

Bir ilişki bağımlılığınız varsa, yardım ararken durumunuzla başa çıkmanıza yardımcı olacak bazı ipuçları:

Yalnız olmanın normal bir durum olduğunu kabul edin.

Bağımlılığınızın nedenlerini ve tetikleyicilerini keşfedin ve yeni bir ilişkiye girmeden önce terapide biraz ilerleme sağladığınıza emin olun. 

Yinelenen kalıplara dikkat edin: Bir ilişki bağımlısı, herhangi bir ilişkide bile tipik olarak aynı davranış kalıbını sergileyecektir. İçinde bulunduğunuz romantik ilişkilere bir göz atın ve yinelenen kalıpları belirleyin.

Kendinize yatırım yapın: Kendi gelişiminize yatırım yapmak için zaman ayırmak, yeterli hissetmenin harika bir yoludur. Bağımlılıklardan kurtulmada yeterlilik hissi koruyucu bir faktördür. İlişki bağımlılığı ile, insanlar genellikle kendilerini ve kendi ihtiyaçlarını ihmal eder.

Sosyalleşin: İlişki bağımlısı olan kişilerin ilişkileri olduğu sırada sosyal çemberleri oldukça dardır ve hayatlarında bağımlı oldukları kişiden başka kişi sayısı hiç denecek kadar azdır. Unutmayın, Sosyal çevrenizi sadece bir kişi oluşturuyorsa onu oradan çıkarmak hiç de kolay olmayacaktır. 

Bir ilişki bağımlılığıyla karşı karşıya olduğunuzu düşünüyorsanız, bilin ki yalnız değilsiniz; bu tür duygusal zorluklarla karşılaşan veya bunlarla uğraşan başkaları da var. İyi haber şu ki, bir bu konuda uzman bir terapist, kendiniz ve başkalarıyla daha sağlıklı ilişkiler kurmayı öğrenmenize yardımcı olabilir. 

Sıkça Sorulan Sorular

İlişki bağımlılığı ile çok sevmek arasındaki fark nedir?

İlişki bağımlılığı, sevilen kişiye duyulan ihtiyaç nedeniyle kişinin kendi sınırlarını, ihtiyaçlarını ve kimliğini geri plana atmasıyla karakterizedir. Çok sevmek paylaşımı ve karşılıklılığı içerirken, duygusal bağımlılık kaybetme korkusu, kontrol ihtiyacı ve yoğun kaygı ile ilerler.

İlişki bağımlılığı bir psikolojik problem midir?

İlişki bağımlılığı tek başına bir problem değildir; ancak bağlanma sorunları, düşük benlik saygısı ve duygusal düzenleme güçlükleriyle ilişkilidir. Uzun vadede kişinin ruhsal iyi oluşunu ve ilişkisel doyumunu ciddi şekilde etkileyebilir. Bu nedenle bir psikolog ile ele alınması önerilir.

İlişki bağımlılığı psikolojik danışmanlık ile geçer mi?

Evet, uygun terapi yaklaşımlarıyla ilişki bağımlılığı üzerinde çalışmak mümkündür. Psikolojik danışmanlık sürecinde birey, bağımlı ilişki kalıplarını fark eder, sağlıklı sınırlar geliştirmeyi öğrenir ve duygusal ihtiyaçlarını daha işlevsel yollarla karşılamaya başlar. Değişim, farkındalıkla birlikte zaman içinde gerçekleşir.

Partnerim değişirse ilişki bağımlılığı da biter mi?

Hayır. İlişki bağımlılığı genellikle partnerden bağımsız olarak bireyin içsel dinamikleriyle ilişkilidir. Partner değişse bile, bu dinamikler fark edilmezse benzer ilişkisel döngüler tekrar edebilir. Bu nedenle çözüm, ilişkiyi değil ilişki kurma biçimini ele almaktan geçer.

İlişki bağımlılığı yaşayan herkes psikolojik danışmanlık almalı mı?

Eğer ilişki, kişinin günlük yaşamını, duygusal dengesini ve öz saygısını belirgin şekilde etkiliyorsa; ilişki bittiğinde yoğun zorlanmalar yaşanıyorsa psikolojik danışmanlık güçlü bir destek sunar. Psikoloğa başvurmak, sorunun ne düzeyde olduğunu anlamak için bile önemli bir adımdır.